Tuần nào tôi cũng nhận được ít nhất một tin nhắn hỏi đúng một chuyện: học kế toán, học công nghệ thông tin, học sư phạm thì có xin được thẻ hướng dẫn viên không. Có. Tôi học sư phạm và vẫn có thẻ. Nhưng con đường đi vòng hơn, và nhiều bạn mất cả năm chỉ vì không biết mình đang thiếu đúng một tờ giấy.
Ngày tôi làm thẻ lần đầu, quy định khác bây giờ khá nhiều. Hiện tại khung pháp lý chính là Luật Du lịch 2017, cùng các thông tư hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong đó Thông tư 06/2017 đã được sửa đổi bởi Thông tư 04/2024. Tôi ghi lại theo thứ tự mà tôi thường khuyên người mới làm.
Bước 1. Biết mình cần loại thẻ nào
Luật chia thẻ hướng dẫn viên du lịch thành ba loại. Thẻ quốc tế cho phép dẫn khách nước ngoài vào Việt Nam và khách Việt đi nước ngoài, đồng thời dẫn được cả khách nội địa. Thẻ nội địa chỉ dẫn khách Việt Nam và người nước ngoài cư trú ở Việt Nam, trong phạm vi toàn quốc. Thẻ tại điểm là loại hẹp nhất, chỉ hướng dẫn trong phạm vi một khu du lịch hoặc điểm du lịch cụ thể.
Nhiều bạn trẻ đòi làm thẻ quốc tế ngay từ đầu vì nghe “oai” hơn. Theo tôi, cứ nhìn vào việc mình định làm trong hai ba năm tới. Nếu ngoại ngữ chưa vững mà vẫn muốn đi dẫn đoàn sớm, thẻ nội địa là bước đi thực tế. Đổi lên quốc tế sau vẫn được.
Bước 2. Soi lại bằng cấp của mình
Điều kiện chung cho cả hai loại thẻ quốc tế và nội địa khá đơn giản: là công dân Việt Nam, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không mắc bệnh truyền nhiễm và không sử dụng chất gây nghiện. Phần khiến người ta vấp là trình độ.
Với thẻ nội địa, bạn cần tốt nghiệp trung cấp trở lên chuyên ngành hướng dẫn du lịch. Nếu học chuyên ngành khác thì vẫn được, miễn là tốt nghiệp trung cấp trở lên và có thêm chứng chỉ nghiệp vụ hướng dẫn du lịch nội địa.
Với thẻ quốc tế, mức tối thiểu là cao đẳng. Tốt nghiệp cao đẳng trở lên đúng chuyên ngành hướng dẫn du lịch thì đủ phần bằng cấp. Học ngành khác thì cần cao đẳng trở lên cộng chứng chỉ nghiệp vụ hướng dẫn du lịch quốc tế.
Chứng chỉ nghiệp vụ không phải cứ đi học là có. Bạn phải học bồi dưỡng rồi thi đạt kỳ thi nghiệp vụ do các cơ sở đủ điều kiện tổ chức. Tôi nhớ hồi đó cả lớp hơn bốn chục người, buổi thi vấn đáp có bạn run tới mức quên cả tên con sông mình đang thuyết minh. Bây giờ các lớp nghiệp vụ mở khá nhiều, nhưng trước khi đóng tiền nên hỏi rõ đơn vị đó có được tổ chức thi cấp chứng chỉ hay không.
Thẻ tại điểm thì khác hẳn: không đòi bằng chuyên ngành, chỉ cần đạt yêu cầu kiểm tra nghiệp vụ hướng dẫn tại điểm do cơ quan chuyên môn về du lịch cấp tỉnh tổ chức. Nhiều cô chú ở làng nghề, ở khu di tích quê tôi đi theo đường này.
Bước 3. Ngoại ngữ, chỗ nhiều người kẹt lâu nhất
Chỉ thẻ quốc tế mới đòi ngoại ngữ, và luật yêu cầu “sử dụng thành thạo” ngôn ngữ đăng ký hành nghề. Theo hướng dẫn hiện hành, bạn chứng minh bằng một trong mấy cách. Có bằng tốt nghiệp chuyên ngành ngoại ngữ, hoặc tốt nghiệp chương trình đào tạo giảng dạy bằng ngoại ngữ đó. Không có thì dùng chứng chỉ đạt từ bậc 4 trở lên theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, hoặc chứng chỉ tương đương, còn thời hạn.
Chữ “còn thời hạn” là chỗ hay bị quên. Tôi từng thấy một bạn nộp hồ sơ với chứng chỉ tiếng Anh vừa hết hạn đúng hai tuần, phải thi lại từ đầu. Chuyện không đáng, nhưng mất ba tháng.
Nói thêm một chút ngoài lề giấy tờ. Đạt bậc 4 trên giấy chưa có nghĩa là dẫn được khách. Một ngày dẫn đoàn quốc tế bạn phải nói liên tục tám, chín tiếng, giải thích cả những thứ không có trong sách như cách ăn bún chả hay vì sao xe máy đi vào làn ô tô. Nếu thật sự muốn theo công việc dẫn tour cho khách nước ngoài lâu dài, hãy luyện nói nhiều hơn luyện đề.
Bước 4. Gom hồ sơ và nộp
Bộ hồ sơ cấp thẻ lần đầu thường gồm những thứ dưới đây. Mẫu đơn thì lấy theo phụ lục của Thông tư 04/2024, tải trên Cổng Dịch vụ công hoặc trang của Sở.
☐ Đơn đề nghị cấp thẻ theo mẫu
☐ Sơ yếu lý lịch
☐ Bản sao có chứng thực bằng tốt nghiệp, chứng chỉ nghiệp vụ (nếu học ngành khác)
☐ Bằng hoặc chứng chỉ ngoại ngữ còn hạn (chỉ thẻ quốc tế)
☐ Giấy chứng nhận sức khỏe do cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền cấp, còn trong thời hạn
☐ Hai ảnh chân dung 3×4
Hồ sơ nộp tại cơ quan chuyên môn về du lịch cấp tỉnh, tùy địa phương là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Du lịch. Nhiều nơi đã nhận nộp trực tuyến. Thời gian giải quyết theo luật là 15 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Thẻ quốc tế và thẻ nội địa có thời hạn 5 năm, hết hạn thì làm thủ tục đổi, kèm giấy chứng nhận đã qua lớp cập nhật kiến thức.
Ngày xưa tôi phải bắt xe lên tỉnh hai lần, lần đầu bị trả vì ảnh nền không đúng màu. Bây giờ đỡ hơn nhiều, nhưng hỏi kỹ trước khi nộp vẫn là thói quen tốt.
Mấy câu tôi hay bị hỏi lại
– Có thẻ rồi là đi dẫn tour được ngay?
Chưa hẳn. Thẻ là điều kiện cần. Muốn hành nghề, bạn còn phải ký hợp đồng với doanh nghiệp lữ hành hoặc doanh nghiệp cung cấp dịch vụ hướng dẫn, hoặc là hội viên của tổ chức nghề nghiệp về hướng dẫn du lịch. Khi đi đoàn phải mang theo văn bản phân công của công ty.
– Đang có thẻ nội địa, muốn lên quốc tế thì làm sao?
Bạn bổ sung điều kiện còn thiếu, thường là bằng cao đẳng trở lên, chứng chỉ nghiệp vụ quốc tế và ngoại ngữ, rồi nộp hồ sơ cấp thẻ quốc tế như cấp mới.
– Nghe nói sắp có thẻ điện tử?
Dự án sửa đổi một số điều của Luật Du lịch, trong đó có nội dung thẻ hướng dẫn viên điện tử, đang được Quốc hội xem xét trong năm 2026. Lúc tôi viết bài này thì chưa có văn bản chính thức thay đổi điều kiện cấp thẻ, nên cứ chuẩn bị theo luật hiện hành.
Tôi làm thẻ, đổi thẻ, rồi chứng kiến không biết bao nhiêu bạn trẻ làm thẻ. Cái tôi rút ra rất đơn giản: đọc kỹ điều kiện trước khi chọn khóa học, đừng học xong mới đi đối chiếu.
Quy định có thể được sửa đổi sau thời điểm viết; trước khi nộp hồ sơ nên kiểm tra lại với Sở quản lý du lịch nơi mình nộp.
Văn Tuấn, ghi lại tối thứ Sáu sau khi trả lời tin nhắn thứ mấy chục về chuyện làm thẻ.